MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN 7
CÁNH DIỀU

CHỦ ĐỀ 8: TRAO ĐỔI CHẤT VÀ CHUYỂN HOÁ
NĂNG LƯỢNG Ở SINH VẬT
Bài 25. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH
DƯỠNG Ở THỰC VẬT

MỤC TIÊU BÀI HỌC
- Dựa vào sơ đồ đơn giản mô tả được con đường hấp thụ, vận chuyển nước và chất khoáng
của cây từ môi trường ngoài vào miền lông hút, vào rễ, lên thân cây và lá cây.
- Dựa vào sơ đồ, hình ảnh, phân biệt được sự vận chuyển các chất trong mạch gỗ từ rễ lên
lá cây (dòng đi lên) và từ lá xuống các cơ quan trong mạch rây (dòng đi xuống).
- Nêu được vai trò thoát hơi nước ở lá và đóng mở khí khổng trong quá trình thoát hơi
nước.
- Nêu được một số yếu tố ảnh hưởng đến trao đổi nước và các chất dinh dưỡng ở thực vật.
- Tiến hành được thí nghiệm chứng minh thân vận chuyển nước và lá thoát hơi nước.
- Nhận biết được các yếu tố ảnh hưởng đến hút nước và khoáng ở rễ
- Vận dụng hiểu biết về trao đổi nước và khoáng của cây trong trồng trọt và chăm sóc cây
trồng

NỘI DUNG BÀI HỌC

Trao đổi nước và các
chất dinh dưỡng

Một số yếu tố ảnh
hưởng đến trao đổi
nước và dinh dưỡng
ở thực vật

Thí nghiệm vận chuyển
nước ở thân cây và thoát
hơi nước ở lá cây

Vận dụng hiểu biết
trao đổi chất và
chuyển hoá năng
lượng vào thực tiễn

4

Ai biết nhiều hơn?
1. Quan sát hình ảnh sau và nhận xét về tác dụng của nước và dinh dưỡng đối với cây trồng?

5

2. Quan sát thí nghiệm của Gian Van Hen-mon (người Bỉ) ở hình 25.1
Gian Van Hen-mon kết
luận chất dinh dưỡng để cây lớn
lên là nước. Theo các em kết
luận của ông có đúng không?

6

Nước và dinh dưỡng khoáng rất
cần thiết đối với cây trồng, nếu
thiếu nước và dinh dưỡng khoáng
dẫn tới cây trồng sẽ còi cọc, chậm
lớn, có thể bị héo và chết. Vậy
nước và dinh dưỡng được cây hấp
thụ như thế nào? Lưu thông trong
cây ra sao?
7

Bài 25. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT

I. Trao đổi nước và các chất dinh dưỡng
1. Hấp thụ nước và chất khoáng ở thực vật
NV1. Nghiên cứu nội dung ở mục I và
các hình 25.2, 25.3, 25.4 và cho biết quá trình
trao đổi nước và khoáng ở thực vật gồm
những giai đoạn nào?
NV2. Quan sát hình 25.2 nêu con đường
hấp thụ và vận chuyển nước từ đất vào trong rễ
cây? Sự hấp thụ nước và khoáng của thực vật
thuỷ sinh (thực vật sống dưới nước) có gì khác
với thực vật sống trên cạn?
8

Bài 25. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT

I. Trao đổi nước và các chất dinh dưỡng
1. Hấp thụ nước và chất khoáng ở thực vật
NV3

Quan sát hình 25.3 và cho
biết nước, chất khoáng và chất hữu
cơ được vận chuyển trong thân như
thế nào? Nêu những điểm khác
nhau của dòng mạch gỗ và dòng
mạch rây?

9

Bài 25. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT

I. Trao đổi nước và các chất dinh dưỡng
1. Hấp thụ nước và chất khoáng ở thực vật
NV4
- Lượng nước do rễ hấp thụ có được cây sử
dụng hết không?
- Quan sát, phân tích hình 25.4 và cho biết
cấu tạo và hoạt động của tế bào khí khổng
như thế nào để phù hợp với hoạt động thoát
hơi nước?
- Việc thoát hơi nước có ý nghĩa như thế
nào đối với cây?
10

Bài 25. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT

I. Trao đổi nước và các chất dinh dưỡng
1. Hấp thụ nước và chất khoáng ở thực vật
- Thực vật trên cạn hấp thụ nước và khoáng từ
đất qua tế bào lông hút ở rễ.
- Con đường hấp thụ: Nước và chất khoáng hoà
tan → Lông hút → vỏ rễ → mạch gỗ của rễ.
- Thực vật thuỷ sinh hấp thụ nước và khoáng
qua bề mặt tế bào biểu bì của cây.
11

Bài 25. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT

I. Trao đổi nước và các chất dinh dưỡng
2. Vận chuyển nước, khoáng và các chất hữu cơ
Nước, chất khoáng và chất hữu cơ được vận
chuyển trong thân nhờ mạch gỗ và mạch rây
Dòng mạch gỗ

Dòng mạch rây
Vận chuyển chủ yếu
Vận chuyển
các chất hữu cơ được
nước và chất
tổng hợp từ lá tới cơ
khoáng từ rễ lên
quan dự trữ hoặc cơ
lá (dòng đi lên)
quan cần dùng (dòng đi
xuống)
12

Bài 25. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT

I. Trao đổi nước và các chất dinh dưỡng
3. Thoát hơi nước ở lá cây
- Phần lớn nước do rễ hút vào cây được
thoát ra ngoài qua khí khổng ở lá
- Hoạt động đóng mở của khí khổng
+ Tế bào khí khổng no nước lỗ khí khổng mở
→ thoát hơi nước nhiều
+ Tế bào khí khổng ít nước thì lỗ khí đóng →
thoát hơi nước ít
- Ý nghĩa thoát hơi nước
+ Là động lực trên của dòng mạch gỗ
+ Giúp lá cây không bị đốt nóng
+ Khi thoát hơi nước khí khổng mở giúp khí CO2 đi vào13

Bài 25. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT

II. Thí nghiệm vận chuyển nước ở thân cây, thoát hơi nước ở lá cây
1. Thí nghiệm vận chuyển nước ở
thân cây
- Chuẩn bị:
2 cốc thuỷ tinh (cốc thuỷ tinh uống nước),
nước sạch, hai lọ phẩm màu (xanh mêtylen
và nước fucshin kiềm (có thể thay bằng
nước sting)), hai cây cần tây.

2. Thí nghiệm chứng minh thoát hơi
nước ở lá cây
- Chuẩn bị:
2 túi nilong to, 2 chậu cây nhỏ cùng loài
2 bình tam giác có nước, dầu ăn, kéo, 2 cây nhỏ
còn nguyên thân lá rễ cùng loài, cùng kích cỡ
+ GV chuẩn bị cân thăng bằng và các quả cân

14

Bài 25. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT

II. Thí nghiệm vận chuyển nước ở thân cây, thoát hơi nước ở lá cây
Tên nhóm:…………….
Các thành viên:………………………………..

Các nhóm về nhà
làm thí nghiệm theo
hướng dẫn, đưa sản
phẩm lên lớp báo
cáo và làm bản báo
cáo theo mẫu

BÁO CÁO KẾT QUẢ THÍ NGHIỆM
TÊN THÍ NGHIỆM…………………………………………………………..
1. Mục đích thí nghiệm……………………….…………………………….
…………………………………………………………………………………………..

2. Chuẩn bị thí nghiệm
Mẫu vật……………………………………………………………………………..
Dụng cụ, hoá chất ...…………………………………………………………...
3. Các bước tiến hành
…………………………………………………………………………………….……..
…………………………………………………………………………………………...

4. Giải thích thí kết quả thí nghiệm
…………………………………………………………….…………………………..…
…………………………………………………………………………………………..

5. Kết luận
…………………………………………………………………………………………..
……………………………………………………………………….………………….

Bài 25. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT
III. Một số yếu tố ảnh hưởng đến trao đổi nước và dinh dưỡng ở thực vật

Ánh sáng
Nhiệt độ

Độ ẩm không khí, độ
ẩm đất

Độ thoáng khí

Bài 25. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT
IV. Vận dụng hiểu biết trao đổi chất và chuyển hoá năng lượng vào thực tiễn
? Thế nào là cân bằng nước của
cây trồng?
? Khi nào cần tưới nước cho cây?
Cần tưới với lượng nước và cách
tưới như thế nào để cây sinh
trưởng phát triển tốt?
? Quan sát hình 25.10 nêu
nguyên tắc bón phân hợp lí cho
cây trồng?

Bài 25. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT

LUYỆN TẬP
Câu 1: Bộ phận thực hiện hút nước và khoáng của cây là:
A. Lá cây

B. Thân cây

C. Quả

D. Rễ cây

Câu 2: Nước được vận chuyển từ rễ lên các bộ phận phía trên nhờ:
A. Dòng mạch rây B. Dòng mạch gỗ

C. Lá cây

D. Rễ cây

Câu 3: Bộ phận thực hiện vận chuyển các chất hữu cơ tổng hợp ở lá đến cơ quan dự trữ
hoặc cơ quan sử dụng là:
A. Dòng mạch rây

B. Dòng mạch gỗ

C. Lá cây

D. Rễ cây

Bài 25. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT

LUYỆN TẬP
Câu 4: Bộ phận thực hiện nhiệm vụ thoát hơi nước của cây là:
A. Rễ cây

B. Thân cây

C. Quả

Câu 5: Đâu không phải là vai trò của thoát hơi nước?
A. Giúp đẩy nước và khoáng dưới rễ đi lên
B. Giúp lá cây không bị đốt nóng dưới ánh nắng mặt trời
C. Giúp khí CO2 đi vào cung cấp nguyên liệu cho cây quang hợp.
D. Làm cho cây bị héo vì mất nước

D. Lá cây

Bài 25. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT

VẬN DỤNG
Tình huống 1
Bạn Na mua cành hoa hồng trắng về để cắm. Mẹ bạn Na bảo phải cho
nước sạch vào bình hoa và cắt bỏ phần gốc của cành hoa trước khi cắm. Na thắc
mắc tại sao phải làm như vậy. Em hãy giải thích để bạn hiểu nhé?
Tình huống 2:
Bạn An mua hoa lay ơn màu trắng về cắm. Bạn nảy ra ý tưởng cắm hoa
vào dung dịch xanh mêtylen (màu xanh) để nhuộm hoa thành màu xanh. Em hãy
giải thích tại sao khi làm như vậy thì hoa lại có màu xanh?

Bài 25. TRAO ĐỔI NƯỚC VÀ CÁC CHẤT DINH DƯỠNG Ở THỰC VẬT

VẬN DỤNG
Tình huống 3:
Tại sao về mùa hè ngồi dưới các tán cây lớn lại mát hơn ngồi dưới mái che bằng tôn?
Tình huống 4:
Tại sao khi dịch chuyển các cây cảnh lớn đến trồng nơi khác người ta lại cắt bỏ bớt các
cành lá?